Żywienie

Niedożywienie stanowi kluczową kwestię w placówkach opieki zdrowotnej i ma wielkie znaczenie w opracowywaniu i stosowaniu produktów odżywczych firmy Baxter.

Powody podjęcia leczenia żywieniowego

Niedożywienie od zawsze kojarzono z uboższymi krajami „trzeciego świata”, gdzie ludzie mają problem z dostępem do podstawowych dóbr natury tj. woda czy jedzenie. Tymczasem okazuje się, że zaburzenia stanu odżywienia należą do najczęstszych schorzeń występujących u pacjentów hospitalizowanych. Odsetek pacjentów wykazujących cechy niedożywienia przyjmowanych na niektóre oddziały, np. chirurgii ogólnej, siega nawet 30%. Niedożywienie występuje najczęściej u pacjentów w wieku podeszłym (50%), pacjentów z chorobami układu oddechowego (45%), z chorobami zapalnymi jelit (80%) i z nowotworami złośliwymi (85%). Wykazano też, że aż u 30 % chorych prawidłowo odżywionych niedożywienie rozwija się po przyjęciu do szpitala, a u 70% niedożywionych w momencie przyjęcia ulega ono dalszemu pogłębieniu w trakcie hospitalizacji. Ten sam problem występuje u dzieci. Niedożywienie, a nawet skrajne wyniszczenie może pojawić się w przebiegu różnych chorób wkrótce po urodzeniu dziecka, czyli w okresie noworodkowym, lub w późniejszym okresie jego życia.
Najważniejszą przyczyną niedożywienia u osób hospitalizowanych jest choroba i jej skutki – takie jak zaburzenia trawienia i wchłaniania, większa podaż białka i składników będących surowcami energetycznymi spowodowane zwiększeniem przemian materii lub brak zainteresowania odżywianiem chorych ze strony lekarzy i pielęgniarek.
Z tego powodu coraz większą wagę przykłada się w szpitalach do prawidłowego odżywiania pacjentów polegającego na odpowiednim doborze składników żywieniowych pod potrzeby konkretnego pacjenta.
Bardzo istotny jest również czas reakcji na potrzeby żywieniowe pacjentów. Przez krótki czas organizm ludzki jest w stanie funkcjonować nawet, gdy potrzeby metaboliczne są większe niż energia dostarczan wraz ze spożywanym pokarmem.
Jeśli problem nie zostanie w porę zauważony, wówczas grozi nawet śmiercią pacjenta.
W pierwszej kolejności organizm zużywa jako energię swoje rezerwy tłuszczu, oszczędzając ważne białko zgromadzone głównie w mięśniach. Duże ryzyko rozwoju niedożywienia występuje wówczas, gdy spełnione są następujące kryteria:

  • zmniejszenie masy ciała o 10-15% w ciągu 6 miesięcy,
  • BMI < 18,5 kg/m2, stopień C wg SGA
  • stężenie albuminy w osoczu < 30 g/l

Proces niedożywienia rozwija się powoli przez tygodnie , a nawet miesiące.
Odpowiednie żywienie jest niezbędnym elementem leczenia , dzięki któremu zmniejsza się zużycie zasobów białka, dostarcza substratów do syntezy białek ostrej fazy i gojenia oraz wspomaga skuteczność leczenia.
Każdy chory, u którego nie można włączyć diety doustnej pokrywającej 100% zapotrzebowania w ciągu 3 dni powinien otrzymać „żywienie sztuczne”.

Ocena stanu odżywienia

Celem oceny stanu odżywienia jest identyfikacja chorych zagrożonych niedożywieniem lub niedożywionych, określenie stopnia niedożywienia oraz monitorowanie skuteczności leczenia żywieniowego.
Oceny dokonuje się na podstawie wywiadu żywieniowego oraz badań antropometrycznych, biochemicznych i immunologicznych, które rozpatrywane łącznie umożliwiają zarówno identyfikację chorych niedożywionych jak i ustalenie wskazań do leczenia żywieniowego.

Metody leczenia żywieniowego

Leczenie żywieniowe może być prowadzone pozajelitowo lub przez przewód pokarmowy, albo z wykorzystaniem obu tych dróg podaży składników odżywczych jednocześnie.

Żywienie pozajelitowe

W przypadku, gdy drogą dojelitową nie można zaspokoić >60% zapotrzebowania energetycznego należy rozważyć żywienie pozajelitowe. W ten sposób organizm chorego otrzymuje wszystkie niezbędne do życia składniki odżywcze bezpośrednio do układu krwionośnego – z pominięciem przewodu pokarmowego.
Istotne jest, aby białka, węglowodany, tłuszcze, elektrolity, pierwiastki śladowe i witaminy były w jak najprostszej postaci, ważne jest również aby wszystkie składniki były jałowe.
Większość mieszanin odżywczych podaje się centralnie (poprzez cewnik żylny do dużych żył prowadzących bezpośrednio do serca) lub poprzez żyły obwodowe (poprzez kaniule wprowadzane do cieńszych żył – np. w kończynach górnych).
W Polsce wiele szpitali stosuje żywienie pozajelitowe. W tym celu konieczne jest aby szpital dysponował:

  • Przeszkolonym i kompetentnym zespołem mającym doświadczenie w prowadzeniu leczenia żywieniowego
  • Odpowiednim sprzętem oraz możliwością szybkiej diagnostyki powikłań
  • Specjalistycznymi preparatami zapewniającymi jałowość oraz precyzyjny skład mieszaniny odżywczej

Coraz częściej lekarze decydują się na leczenie pozajelitowe w warunkach domowych. Dzięki temu pacjent może dochodzić do zdrowia w swoim domu.
Warunkiem tego typu leczenia jest przeszkolenie opiekunów osoby chorej przez odpowiedzialny za ten sposób leczenia w szpitalu zespół lekarsko-pielęgniarski. Konieczne jest, aby osoba podająca choremu mieszaninę odżywczą posługiwała się cewnikiem żylnym, potrafiła podawać poprzez cewnik mieszaniny żywieniowe w warunkach sterylnych.  

Metoda pozajelitowego żywienia w warunkach domowych ma świetlaną przyszłość z wielu powodów.
Pacjent leczący się w domu funkcjonuje w społeczeństwie korzystając z większości przywilejów przypisanych ludziom zdrowym – tj. chodzenie do pracy, edukowanie się, podróżowanie czy uprawianie sportów. Pomimo wzrastajacej liczby ośrodków stosujących ten typ leczenia cały czas poziom świadomości i edukacji wśród personelu medycznego i pacjentów jest zbyt niski.

Referencje